Tiếng rè là tiếng dây đàn đang rung chạm vào một phím đàn khác. Có 8 nguyên nhân hay gặp, và chỉ 3 trong số đó nằm ở tay bấm. Một nguyên nhân khác đến từ tay gảy, còn 4 nguyên nhân nằm ở chính cây đàn. Vì vậy trước khi sửa, hãy làm phép kiểm tra 4 bước dưới đây, để khỏi mất hàng tuần tập lại cách bấm cho một lỗi mà tay bạn không gây ra.
Nếu bạn đang học bấm từ đầu và muốn làm đúng ngay, bài cách bấm hợp âm guitar đúng cho người mới hợp hơn. Bài này dành cho lúc đàn đã rè rồi và bạn cần biết tại sao.
1. Rè, tịt hay lạc dây? Phân biệt trước khi sửa
Ba hiện tượng này hay bị gọi chung là "đàn kêu không hay", nhưng nguyên nhân và cách sửa khác hẳn nhau:
| Nghe thấy | Là | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Tiếng xè xè như kim loại, vẫn nghe ra cao độ của nốt | Rè | Đọc tiếp bài này |
| Tiếng câm, đục, tắt rất nhanh | Tịt — dây bị chặn không rung được | Nguyên nhân 3 |
| Kêu rõ nhưng nghe sai, lệch với bài hát | Lạc dây, không phải rè | Lên dây lại |
Nhiều người tưởng đàn rè trong khi đàn chỉ đang lạc dây. Vì vậy trước khi kiểm tra bất cứ thứ gì, hãy lên dây bằng công cụ đo âm — đàn lạc dây nghe rất dễ tưởng là rè. Công cụ chạy ngay trên điện thoại, chỉ cần cho phép dùng micro. Nó giúp bạn lên dây chuẩn, còn tiếng rè thì vẫn phải kiểm tra bằng tai theo các bước bên dưới.
2. Kiểm tra 4 bước để biết rè do đâu
Làm đúng thứ tự. Mỗi bước loại bớt một nhóm nguyên nhân, nên đến bước cuối bạn sẽ biết lỗi nằm ở cây đàn, tay bấm hay tay gảy.
- Gảy từng dây buông, không bấm gì. Nếu dây buông đã rè thì lỗi không nằm ở tay bấm. Nghi rãnh lược đàn quá sâu (nguyên nhân 7) hoặc một bộ phận bị lỏng (nguyên nhân 8).
- Trên mỗi dây, bấm lần lượt từ ngăn 1 đến ngăn 12 và gảy nhẹ. Chỉ rè ở 1–2 ngăn cố định, các ngăn khác sạch → nghi phím đàn (nguyên nhân 6). Rè ở nhiều ngăn → nghi cần đàn hoặc dây quá thấp (nguyên nhân 5).
- Bấm hợp âm rồi gảy rời từng dây. Hai bước trên sạch mà bấm hợp âm lại rè → lỗi ở tay bấm. Dây nào rè thì ngón bấm dây đó có vấn đề (nguyên nhân 1–3). Cách gảy rời từng dây có hướng dẫn chi tiết ở mục "Tự kiểm tra" của bài cách bấm hợp âm guitar.
- Gảy nhẹ tay lại đúng chỗ vừa rè. Gảy nhẹ thì hết rè, gảy mạnh mới rè → lỗi ở tay gảy (nguyên nhân 4).
Ở bước 2, hãy bấm cẩn thận từng ngăn: đặt ngón sát thanh ngăn và bấm đủ lực. Bước này kiểm tra cây đàn, nên cần loại trừ lỗi bấm trước.
3. 3 nguyên nhân từ tay bấm
Đây là nhóm nguyên nhân người mới nghĩ tới đầu tiên, nhưng thực ra chỉ chiếm 3 trên 8. Bài này chỉ tóm tắt dấu hiệu và cách sửa nhanh. Cách đặt ngón, lực bấm và ảnh so sánh đúng sai có ở bài cách bấm hợp âm guitar.
Nguyên nhân 1: Ngón đặt xa thanh ngăn
Dấu hiệu: rè ở một dây, và dịch ngón về sát thanh ngăn thì hết. Cách sửa: đặt đầu ngón sát thanh ngăn thay vì giữa ô. Lỗi này gặp cả khi dùng capo: capo kẹp xa thanh ngăn cũng làm rè như ngón bấm xa thanh ngăn, nên hãy kẹp capo sát thanh ngăn.
Nguyên nhân 2: Lực bấm chưa tới
Dấu hiệu: đè thêm một chút thì hết rè. Cách sửa: tăng lực vừa đủ và dựng đầu ngón để lực dồn xuống dây. Nhưng nếu phải đè rất mạnh mới hết rè, lỗi nhiều khả năng nằm ở độ cao dây của cây đàn chứ không phải tay bạn yếu. Tập mạnh tay hơn không sửa được lỗi đó.
Nguyên nhân 3: Bụng ngón chạm dây bên cạnh
Dấu hiệu: dây bên cạnh ngón bấm không kêu hoặc kêu rất đục. Đây là tịt, không phải rè, nhưng hay xuất hiện cùng lúc. Cách sửa: dựng đứng đầu ngón để dây bên cạnh được thoáng.
4. 1 nguyên nhân từ tay gảy
Nguyên nhân 4: Gảy hoặc quạt quá mạnh
Tay trái bấm đúng mà vẫn rè có thể là do tay phải. Gảy quá mạnh làm dây rung với biên độ lớn, đập vào phím đàn. Dấu hiệu: gảy nhẹ thì hết, gảy mạnh mới rè. Cách sửa: giảm lực gảy, nhất là khi quạt chả. Nếu tiếng gảy nhẹ quá nhỏ so với nhu cầu của bạn, đó là lúc nên nhờ thợ xem độ cao dây, thay vì cố gảy mạnh.
5. 4 nguyên nhân từ cây đàn
Bốn nguyên nhân này không sửa được bằng cách tập. Với mỗi lỗi, mục "Tự sửa được không" nói rõ việc nào bạn làm được ở nhà.
Cảnh báo an toàn: nếu chưa được người có kinh nghiệm hướng dẫn trực tiếp, không tự vặn ty chỉnh cần đàn và không tự mài phím hay lược đàn. Sai một chút ở những bộ phận này rất khó sửa lại. Hãy mang đàn ra tiệm.
Nguyên nhân 5: Cần đàn cong ngược hoặc dây quá thấp
Dấu hiệu: rè ở nhiều ngăn, thường nặng hơn ở các dây trầm và ở vùng gần đầu đàn. Lỗi này hay xuất hiện khi đổi mùa, khi độ ẩm thay đổi, hoặc sau khi đổi sang bộ dây cỡ nhẹ hơn. Một cây đàn trước đó vẫn chơi bình thường có thể bắt đầu rè chỉ vì mấy lý do này.
Tự sửa được không: không. Mang ra tiệm nhờ chỉnh cần. Nếu rè bắt đầu ngay sau khi đổi dây, hãy nói với thợ bạn vừa đổi sang cỡ dây nào.
Nguyên nhân 6: Phím đàn cao hoặc mòn không đều
Dấu hiệu: rè ở một vị trí cố định, lần nào bấm tới đó cũng rè, còn phần lớn các ngăn khác vẫn sạch. Thường là do có phím nhô cao hơn các phím xung quanh hoặc phím bị mòn không đều.
Tự sửa được không: không. Việc cân lại phím cần dụng cụ và tay nghề; mài sai thì phải thay phím.
Nguyên nhân 7: Rãnh lược đàn quá sâu
Dấu hiệu: chỉ rè khi đánh dây buông. Bấm từ ngăn 1 trở lên thì hết. Rãnh trên lược đàn (thanh nhỏ ở đầu đàn đỡ dây) bị khoét quá sâu nên dây buông nằm quá sát phím đầu tiên.
Tự sửa được không: không. Thợ sẽ kê lại hoặc thay lược đàn.
Nguyên nhân 8: Một bộ phận bị lỏng
Dấu hiệu: tiếng lạch cạch hoặc rè rè không phát ra từ dây. Thử lần lượt chạm tay giữ vào khoá lên dây, các con ốc, đầu dây thừa ở đầu đàn, jack cắm (với đàn có EQ) trong lúc gảy. Giữ vào chỗ nào mà hết tiếng thì chỗ đó đang lỏng.
Tự sửa được không: một phần. Đầu dây thừa quá dài thì cắt gọn. Ốc hay đai ốc lỏng thấy rõ thì có thể siết nhẹ lại bằng đúng cỡ dụng cụ. Nếu không tìm ra chỗ lỏng, hoặc tiếng phát ra từ bên trong thùng đàn, hãy mang ra tiệm.
6. Bảng tra nhanh: triệu chứng → nguyên nhân
| Nghe rè khi… | Nguyên nhân | Tự sửa được? | Đọc thêm |
|---|---|---|---|
| Bấm một dây, dịch ngón sát thanh ngăn thì hết | 1. Ngón xa thanh ngăn (hoặc capo xa thanh ngăn) | Có | Cách bấm hợp âm |
| Đè thêm một chút thì hết | 2. Lực bấm chưa tới | Có | Cách bấm hợp âm |
| Dây cạnh ngón bấm câm, đục | 3. Bụng ngón chạm dây bên (tịt) | Có | Cách bấm hợp âm |
| Gảy mạnh mới rè, gảy nhẹ thì hết | 4. Gảy quá mạnh | Có | Mục 4 |
| Nhiều ngăn cùng rè, nặng ở dây trầm, gần đầu đàn | 5. Cần đàn cong ngược, dây quá thấp | Không — ra tiệm | Mục 5 |
| Luôn rè ở một ngăn cố định | 6. Phím đàn cao hoặc mòn | Không — ra tiệm | Mục 5 |
| Chỉ rè ở dây buông | 7. Rãnh lược đàn quá sâu | Không — ra tiệm | Mục 5 |
| Tiếng lạch cạch, giữ tay vào một chỗ thì hết | 8. Bộ phận lỏng | Một phần | Mục 5 |
7. Khi nào nên mang đàn ra tiệm
Nên mang đàn đi chỉnh khi gặp một trong các dấu hiệu sau:
- Bước 1 hoặc bước 2 của phép kiểm tra đã rè, tức lỗi nằm ở cây đàn.
- Đàn đang chơi bình thường bỗng rè nhiều ngăn sau khi đổi mùa hoặc đổi dây.
- Phải đè rất mạnh mới hết rè, dù đã bấm sát thanh ngăn.
- Đàn mới mua đã rè, nhất là khi còn bảo hành.
- Có tiếng lạch cạch mà không tìm ra chỗ lỏng.
Khi ra tiệm, nói rõ rè ở dây nào, ngăn nào, chỉ khi gảy mạnh hay cả khi gảy nhẹ — chính là kết quả 4 bước kiểm tra ở trên. Vài từ thợ hay dùng để bạn dễ trao đổi: "set-up đàn" là chỉnh tổng thể cho dễ chơi, "chỉnh cần" là chỉnh độ cong cần đàn, "cân phím" là làm các phím đàn cao đều nhau.
Sau khi đàn được chỉnh xong, nếu chỉ còn rè lúc bấm hợp âm, quay lại bước 3 và luyện theo cách bấm hợp âm guitar. Các thế bấm để tập có ở bài 15 hợp âm guitar cơ bản, còn thứ tự học thì xem lộ trình học guitar cơ bản cho người mới.
Câu hỏi thường gặp
Đàn mới mua đã bị rè có phải đàn lỗi không?
Thường là chưa hẳn. Nhiều cây đàn được bán ra khi chưa chỉnh set-up kỹ. Hãy làm phép kiểm tra 4 bước, rồi mang lại cửa hàng nhờ chỉnh khi đàn còn bảo hành.
Có tự chỉnh ty cần đàn được không?
Người mới không nên tự làm. Vặn ty sai chiều hoặc quá tay có thể làm cần đàn cong thêm và gây hỏng khó sửa. Hãy mang ra tiệm nhờ chỉnh cần.
Chỉ bấm hợp âm F mới bị rè thì có bình thường không?
Với người mới thì khá thường gặp. F là hợp âm chặn, ngón trỏ phải đè nhiều dây cùng lúc nên rất dễ có dây chưa đủ lực. Gảy rời từng dây để tìm dây rè. Nếu các hợp âm mở đều sạch mà chỉ F rè, nhiều khả năng tay chưa quen chứ chưa phải lỗi đàn.
Không bấm, đánh dây buông vẫn rè là do đâu?
Dây buông rè thì lỗi không nằm ở tay bấm. Hai nghi phạm chính là rãnh lược đàn quá sâu (bấm từ ngăn 1 trở lên thì hết rè) và một bộ phận bị lỏng như khoá lên dây, ốc hoặc đầu dây thừa. Giữ tay vào từng chỗ trong lúc gảy để khoanh vùng.
Thay dây mới có hết rè không?
Nếu tiếng rè đến từ cần đàn, phím hay lược đàn thì thay dây không sửa được. Ngược lại, đổi sang bộ dây cỡ nhẹ hơn còn có thể làm đàn bắt đầu rè. Khi thay dây, nên giữ đúng cỡ dây đàn đang dùng, trừ khi đã hỏi thợ.
Để lại bình luận
Đăng nhập hoặc tạo tài khoản để trao đổi thêm về bài viết này.
Bình luận (0)