Điệu Ballad Guitar: mẫu đệm và bài tập chậm

Điệu Ballad là mẫu đệm phổ biến nhất trong nhạc trẻ Việt: nhịp 4/4, tốc độ vừa hoặc chậm, mỗi ô nhịp bắt đầu bằng một tiếng bass rồi mới đến phần quạt.

Một mẫu thì đủ để đệm xong một bài. Ba mẫu thì đủ để chọn — đệm dày lên ở điệp khúc, mỏng xuống ở chỗ câu hát khó, mà không phải đổi bài. Bài này dựng ba bậc đó, và cả ba chạy trên cùng một guồng tay của kỹ thuật quạt chả.

1. Ba bậc, cùng một guồng tay

Điểm đáng nhớ nhất của bài này: lên bậc không phải học động tác mới. Tay vẫn đi lên xuống đều như cũ; bạn chỉ cho nó chạm dây ở thêm vài chỗ vốn đã vung qua.

Bậc 2 đã có sẵn một bài hướng dẫn kèm âm mẫu — mục tuần 3 của lộ trình học Guitar cơ bản, với cách đếm "1 – 2 và – 3 – 4 và" và hai bản nghe thử ở 60 và 80 BPM. Nếu bạn chưa chạy được mẫu đó thì học nó trước, rồi quay lại đây cho hai bậc còn lại.

2. Bậc 1 — rải, bốn tiếng

Bậc thấp nhất, và là bậc nhiều người bỏ qua một cách đáng tiếc.

Bốn tiếng mỗi ô nhịp: bass – xuống – bass – xuống. Không có tiếng quạt lên nào.

Vì sao đáng tập dù nghe đơn giản: nó cho bạn hai phách rưỡi để đổi hợp âm thay vì nửa phách. Đó là mẫu để chạy trọn một bài mới ngay hôm nay, và là mẫu để quay về khi câu hát chiếm hết sự chú ý.

3. Bậc 3 — mẫu đầy, bảy tiếng

Bass ở phách 1, rồi quạt xuống ở phách 2, 3, 4 và quạt lên ở cả ba tiếng "và" sau chúng. Đếm là "1 – 2 – 2 và – 3 – 3 và – 4 – 4 và".

Hai bản trên cùng một mẫu, khác mỗi nhịp độ — nghe hai bản liền nhau là thấy ngay vì sao 60 BPM dễ tập còn 80 BPM mới nghe ra "ballad".

Lưu ý một chỗ dễ sai: ở bậc này không có tiếng quạt lên ngay sau bass. Tay vẫn vung lên ở chỗ đó, nhưng không chạm dây — đúng nguyên tắc guồng tay. Thêm một tiếng vào đấy là mẫu khác, và nghe sẽ chật.

4. Bass của hợp âm nằm ở dây nào

Mẫu nào cũng mở đầu bằng tiếng bass, mà "dây bass" đổi theo từng hợp âm — đây là chỗ bản đệm của người mới hay đục, dù hợp âm bấm đúng.

Quy tắc gọn: dây bass là dây thấp nhất còn vang của thế bấm đó. C và Am lấy dây 5; G và Em lấy dây 6; D, Dm và F thế bốn dây lấy dây 4.

Một ngoại lệ phải biết trước khi tập mẫu có bass: thế F ba dây không có nốt Fa ở bass — dây thấp nhất của nó vang ra nốt La. Nếu bài đang dùng thế F ba dây, hãy đổi sang thế bốn dây cho ô nhịp đó; nghe thử cả bốn thế F trong bài Hợp âm F Guitar: thế bấm dễ và cách luyện.

5. Chỗ đổi hợp âm, và vì sao lên bậc lại khó hơn

Mọi bậc đều vấp ở cùng một chỗ: tiếng bass của hợp âm mới phải vang đúng phách 1, nên tay trái phải xong trước khi tiếng đó tới.

Nghĩa là bạn rời hợp âm cũ ở cuối ô nhịp và chấp nhận một tiếng hở. Tiếng hở ấy gần như không ai nghe thấy; một tiếng bass đến muộn thì ai cũng nghe thấy.

Và đây là lý do lên bậc khó hơn người ta tưởng — khoảng trống để đổi tay ngắn dần:

• Bậc 1: tiếng cuối ô nhịp rơi ở phách 4, còn gần một phách rưỡi để đổi.
• Bậc 2: còn nửa phách.
• Bậc 3: tiếng cuối rơi ở "4 và", chỉ còn nửa phách và tay phải vẫn đang chạy.

Nếu lên bậc 3 mà hợp âm bắt đầu trễ, đừng đổ cho tay phải: vấn đề nằm ở chỗ tay trái chưa quen rời sớm. Mẹo tay cho từng cặp chuyển cụ thể nằm ở cách chuyển hợp âm nhanh và mượt.

6. Bài tập chậm

Thang tập, mỗi bước chạy được một phút không lệch thì mới sang bước sau:

1. 60 BPM, một hợp âm, mẫu bậc 1 — cho tiếng bass đều và sạch trước đã.
2. 60 BPM, hai hợp âm, mỗi hợp âm một ô nhịp, vẫn bậc 1.
3. 60 rồi 70 rồi 80 BPM với mẫu bậc 2, trên trọn vòng bốn hợp âm.
4. Bậc 3, chỉ bắt đầu khi bậc 2 đã chạy được ở 80 BPM.

Vấp ở bước nào thì lùi 10 BPM, đừng lùi bậc — cùng quy ước tăng giảm mà các bài vòng hợp âm đang dùng.

Vòng để tập là C – G – Am – F, mỗi hợp âm một ô nhịp; đây cũng là vòng của hai bản nghe thử ở trên. Mở sẵn vòng này trong công cụ đệm hợp âm online rồi chỉnh nhịp độ — công cụ chạy vòng hợp âm theo nhịp để bạn tập tay phải bám theo, chứ nó không đánh mẫu ballad hộ bạn. Cách bấm trọn vòng này nằm ở bài vòng C G Am F.

7. Ballad khác Slow và Bolero thế nào

Cả ba đều chậm và đều có tiếng bass ở đầu ô nhịp, nên người mới hay gọi nhầm. Khác nhau ở chỗ nhấn và cách chia phách: Ballad chia đôi mỗi phách và nhấn đều; Slow chậm hơn, thưa tiếng hơn, để khoảng trống dài hơn giữa các tiếng; Bolero có khuôn tiết tấu riêng với nhịp đảo đặc trưng, không chia đều như Ballad.

Chừng đó đủ để không gọi nhầm. Mẫu đệm cụ thể của Slow và của Bolero là chuyện của hai bài khác.

Câu hỏi thường gặp

Vòng hợp âm nào hay dùng cho điệu Ballad?

Phổ biến nhất là vòng bốn hợp âm C – G – Am – F và các vòng xoay từ nó, ví dụ bắt đầu từ Am. Chúng hợp với Ballad vì mỗi hợp âm giữ trọn một ô nhịp, đủ chỗ cho một tiếng bass rồi mới tới phần quạt. Xem thêm vòng hợp âm Guitar: hiểu và bắt đầu luyện.

Ballad với Slow khác nhau ở đâu?

Khác ở mật độ tiếng và chỗ nhấn, không khác ở loại nhịp: cả hai đều 4/4. Ballad chia đôi mỗi phách nên bản đệm dày hơn và đều hơn; Slow thưa tiếng hơn, chậm hơn, và để khoảng trống dài hơn giữa các tiếng.

Tiếng bass gảy một dây hay gảy hai dây?

Một dây là đủ, và là cách dễ kiểm soát nhất khi mới tập. Khi tay đã quen, nhiều người gảy nhẹ hai dây trầm liền nhau cho tiếng dày hơn. Điều quan trọng không phải một hay hai dây, mà là đúng dây bass của hợp âm đang bấm — xem bảng ở mục 4.

Đang hát mà tay không kịp mẫu đầy thì làm sao?

Hạ xuống bậc 1 ở đúng câu hát đó. Bản đệm mỏng đi vài tiếng thì không ai để ý; nhịp trôi thì ai cũng nghe ra. Người chơi lâu năm vẫn làm vậy ở những câu hát khó.

Tập bao lâu thì lên được mẫu đầy?

Nếu đã chạy được mẫu cơ bản ở 80 BPM thì mẫu đầy thường chỉ mất vài buổi, vì nó không đòi động tác mới — chỉ đòi tay chạm dây ở thêm vài chỗ. Chưa chạy được mẫu cơ bản thì lên bậc 3 sớm chỉ làm cả hai mẫu cùng vấp.