Guitar đệm hát: lộ trình và bài tập 30 ngày

Đệm hát không phải là một kỹ năng, mà là ba việc làm cùng một lúc: tay trái đổi hợp âm đúng lúc, tay phải giữ guồng đều, và giọng hát đi khớp với cả hai. Tách riêng thì việc nào cũng làm được; ghép lại mới là chỗ vấp.

Bài này là lộ trình 30 ngày để ghép ba việc đó, viết cho người đã bấm được vài hợp âm. Nếu bạn chưa cầm đàn bao giờ thì bắt đầu ở lộ trình học Guitar cơ bản trước, rồi quay lại đây.

1. Cần gì trước khi bắt đầu

Vốn tối thiểu để 30 ngày dưới đây chạy được:

• Bốn hợp âm bấm sạch — không dây nào tịt hoặc rè. Em, Am, C, G là bộ bốn dễ nhất. Thế bấm có trong 15 hợp âm Guitar cơ bản.
• Đổi được giữa hai hợp âm trong khoảng bốn phách, dù còn chậm. Nếu đổi còn phải nhìn tay và mất mấy giây thì cách chuyển hợp âm nhanh và mượt là bài cần đọc trước.

Không cần biết nhạc lý, không cần đọc nốt, không cần đàn đắt tiền. Và không cần thuộc thêm hợp âm nào nữa — bốn hợp âm đủ để đệm rất nhiều bài.

2. Tay phải: giữ guồng

Đây là việc người mới hay bỏ qua, và là lý do phần lớn bản đệm nghe "vấp" dù hợp âm bấm đúng.

Tay phải không đánh từng tiếng rời rạc. Nó đi lên đi xuống liên tục theo nhịp, như một con lắc, và chỉ chạm dây ở những chỗ bản đệm cần tiếng. Chỗ không cần tiếng thì tay vẫn đi qua — chỉ là không chạm dây.

Giữ được guồng đó thì nhịp tự đều, vì tay bạn đang đếm hộ bạn. Bỏ guồng để "đánh cho đúng chỗ" thì mỗi lần đổi hợp âm là một lần nhịp đứng lại.

Cách tay quét dây, chọn quét mấy dây và làm sao để tiếng không bị thô — đó là kỹ thuật quạt chả, và nó đáng một buổi tập riêng.

Bài tập đầu tiên, làm được ngay hôm nay: bấm Am, bật máy đếm nhịp ở 60 BPM, quạt xuống đúng bốn tiếng mỗi ô nhịp. Một phút không lệch là xong bài tập.

3. Đổi hợp âm theo ô nhịp

Người mới thường đổi hợp âm sạch nhưng muộn: bấm xong mới đánh, nên tiếng hợp âm mới đến sau nhịp.

Mốc phải nhớ: hợp âm mới vang ở phách 1 của ô nhịp mới. Muốn vậy thì tay trái phải rời hợp âm cũ sớm hơn — thường là ngay sau phách 4.

Nghĩa là bạn chấp nhận một tiếng hở ở cuối ô nhịp cũ. Tiếng hở đó gần như không ai nghe thấy; một nhịp bị trễ thì ai cũng nghe thấy. Đây là đánh đổi mà người mới hay làm ngược.

Ba bước tập, mỗi bước một phút:

1. Hai hợp âm, mỗi hợp âm một ô nhịp, chỉ quạt xuống ở phách 1 — tập riêng chuyện rời tay đúng lúc.
2. Thêm quạt xuống đủ bốn phách, vẫn hai hợp âm.
3. Bốn hợp âm, mỗi hợp âm một ô nhịp, không dừng guồng.

Nếu bước 3 còn vấp ở đúng một chỗ chuyển, tách riêng chỗ đó ra tập — đừng chạy lại cả vòng.

4. Mẫu đệm đầu tiên

Quạt xuống đều bốn phách là bản đệm thật, dùng được, nhưng nghe đơn điệu. Mẫu phổ biến nhất trong nhạc Việt thêm hai thứ: một tiếng bass ở đầu ô nhịp, và những tiếng quạt lên xen vào giữa các phách.

Mẫu đó là điệu Ballad: phách 1 gảy dây bass của hợp âm, rồi quạt xuống và quạt lên theo nhịp đếm "1 – 2 và – 3 – 4 và". Mẫu cụ thể kèm âm mẫu nghe thử nằm trong mục tuần 3 của lộ trình học Guitar cơ bản.

Đừng học nhiều mẫu cùng lúc. Một mẫu chạy được trọn bài có giá trị hơn ba mẫu dở dang — và khi mẫu đầu đã tự chạy, mẫu thứ hai học rất nhanh.

5. Lộ trình 30 ngày

Mỗi ngày 15–20 phút. Mốc của từng chặng là mốc nghe được, không phải mốc thời gian: chưa đạt thì ở lại chặng đó thêm vài ngày, không sao cả.

Hôm nào chỉ có năm phút thì bỏ phần khởi động, giữ phần trọng tâm của chặng. Đều đặn quan trọng hơn đủ thời lượng.

6. Ghép đàn với hát

Đây là chặng khó nhất, và lý do thì rất cụ thể: tay và miệng đang chia nhau một bộ đếm. Khi phần hát cần nghĩ, phần đệm tự động chậm lại.

Dấu hiệu nhận ra ngay: đang hát thì guồng tay chậm dần, hoặc hợp âm đổi sớm nửa phách ở đúng câu hát khó.

Ba cách gỡ, xếp theo thứ tự nên thử:

1. Đếm to thành tiếng thay vì đếm trong đầu. Nghe buồn cười nhưng hiệu quả: đếm thành tiếng chiếm chỗ của việc hát, nên bạn biết ngay chỗ nào mình đang mất nhịp.
2. Gõ chân vào phách 1 và phách 3. Chân giữ nhịp thì tay được tự do, và lúc hát bạn vẫn còn một mỏ neo.
3. Hạ mẫu đệm xuống mức dễ hơn ở câu hát khó. Bỏ hết tiếng quạt lên, chỉ giữ bass và quạt xuống — bài vẫn chạy, không ai nhận ra, và bạn qua được chỗ vấp.

Cách thứ ba là cách người chơi lâu năm vẫn dùng. Phần đệm không cần đầy ở mọi câu; nó cần đều.

Còn một chỗ hay vấp nữa: nhiều bài có câu hát không bắt đầu ở phách 1 mà vào sớm vài phách. Với những bài đó, đếm trọn một ô nhịp không đánh gì trước khi vào — ô đếm vào đó giúp tai bạn biết phách 1 nằm ở đâu trước khi phải hát.

Mốc tự kiểm của cả chặng: thu lại bằng điện thoại rồi nghe lại. Lúc đang đàn thì không nghe ra chỗ nhịp trôi; nghe lại thì thấy ngay.

7. Chọn bài đầu tiên

Không có bài nào "dành cho người mới" một cách tuyệt đối — có bài vừa với vốn hiện tại của bạn. Bốn tiêu chí để tự soi bài mình thích:

1. Không quá bốn hợp âm, và cả bốn nằm trong vốn bạn đang có.
2. Hợp âm đổi mỗi ô nhịp hoặc chậm hơn. Bài đổi hợp âm giữa ô nhịp khó hơn hẳn, để sau.
3. Tốc độ gốc dưới 90 BPM. Bài nhanh không khó về tay, mà khó về chỗ sửa sai: lỡ nhịp là mất luôn cả câu.
4. Bạn hát được đúng cao độ mà không phải gắng. Nếu bài cao quá hoặc thấp quá so với giọng mình thì đổi giọng — nhưng đó là chuyện của buổi tập khác, đừng để nó chặn bài đầu tiên.

Tra hợp âm của bài bạn chọn bằng ứng dụng tra cứu hợp âm Guitar offline là nhanh nhất, kể cả khi không có mạng.

8. Ba lỗi khiến đệm hát mãi không lên

• Dừng guồng tay mỗi lần đổi hợp âm. Đây là lỗi nặng nhất, và nó thành thói quen rất nhanh. Thà đánh thiếu một tiếng còn hơn dừng tay.
• Tập không có nhịp. Tập chay thì bạn chỉ luyện lại đúng chỗ sai của mình. Mở máy đếm nhịp ở 60 BPM rồi tập — nó khó chịu đúng ba buổi đầu.
• Nhảy sang bài khó vì sốt ruột. Bài khó không làm bạn giỏi nhanh hơn; nó chỉ làm bạn tập lại từ đầu ở mức khó hơn.

Nếu bạn còn phân vân giữa hai lối chơi, bài nên học đệm hát hay guitar solo so sánh thẳng hai hướng.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì đệm hát được một bài?

Với 15–20 phút mỗi ngày và vốn bốn hợp âm có sẵn, khoảng một tháng là đệm trọn được một bài đơn giản — đó chính là mốc cuối của lộ trình 30 ngày ở trên. Nhanh hay chậm hơn phụ thuộc vào việc bạn có tập cùng máy đếm nhịp hay không, nhiều hơn là phụ thuộc vào số giờ tập.

Có phải học nhạc lý mới đệm hát được không?

Không. Đệm hát cần ba thứ: bấm đúng hợp âm, đổi đúng lúc, và giữ nhịp đều — không thứ nào đòi đọc nốt nhạc. Nhạc lý giúp bạn hiểu vì sao và chọn giọng nhanh hơn, nhưng nó đến sau chứ không chặn đường.

Tay phải mỏi và đau sau vài phút quạt thì sao?

Thường là do vung cả cánh tay thay vì để cổ tay dẫn, hoặc gồng vai. Dừng lại, thả lỏng vai, thử quạt bằng cổ tay với biên độ nhỏ. Đau đầu ngón tay trái vài tuần đầu là bình thường; đau khớp cổ tay thì không — phải chỉnh tư thế chứ đừng tập tiếp.

Đang hát thì tay chậm lại, sửa thế nào?

Hạ mẫu đệm xuống mức dễ hơn ở đúng câu hát khó: bỏ tiếng quạt lên, chỉ giữ bass và quạt xuống. Nhịp đều quan trọng hơn mẫu đầy. Hai cách còn lại là đếm to thành tiếng và gõ chân vào phách 1 và 3.

Đệm hát cần bao nhiêu hợp âm là đủ?

Bốn hợp âm đã đệm được rất nhiều bài nhạc trẻ Việt. Thêm Dm và E7 nữa thì gần như không còn bài phổ thông nào nằm ngoài tầm. Số lượng hợp âm hiếm khi là thứ chặn bạn — nhịp mới là thứ chặn.