Cách chuyển hợp âm Guitar nhanh và mượt

Chuyển hợp âm mượt không phải do tay nhanh. Nó đến từ ba thứ: biết ngón nào không cần nhấc, nhấc cả bàn tay như một khối thay vì rút từng ngón, và biết mượn nửa phách cuối ô nhịp để đổi tay. Bài này đưa ba cặp hợp âm cụ thể, một cách tự đo tiến bộ bằng con số, và cách tăng tốc mà không vỡ nhịp.

Nếu hợp âm rời của bạn còn bị rè hay tịt thì vấn đề chưa nằm ở đây — xem Cách bấm hợp âm Guitar đúng cho người mới trước.

1. Vì sao chuyển hợp âm bị khựng

Hầu hết người mới nghĩ mình khựng vì tập chưa đủ. Thường thì nguyên nhân cụ thể hơn thế, và có ba cái:

• Nhấc rời từng ngón rồi đặt lại từng ngón. Bốn thao tác nhỏ nối nhau bao giờ cũng chậm hơn một thao tác lớn.
• Phải nhìn xuống để tìm dây. Mắt còn đang tìm thì tay chưa đi được.
• Đổi đúng lúc cần tiếng. Đến phách cần hợp âm mới mới bắt đầu nhấc tay thì chắc chắn trễ.

Ba mục tiếp theo xử lý đúng ba nguyên nhân đó, theo thứ tự.

2. Ngón neo: ngón không cần nhấc

Ngón neo là ngón giữ nguyên cả ba thứ khi bạn đổi hợp âm: nguyên dây, nguyên ngăn, nguyên số ngón. Nó không nhấc lên, không đặt lại, chỉ đứng yên tại chỗ.

Cặp có ngón neo rõ nhất trong các hợp âm cơ bản là C và Am:

Bài tập: bấm C, đặt ngón 1 và ngón 2 xuống mặt phím rồi không nhấc lên nữa trong suốt bài tập. Chỉ nhấc ngón 3 và đưa nó sang dây 3 ngăn 2. Làm chậm mười lần, cảm nhận rằng hai ngón kia vẫn đang tì xuống.

Khi đã quen, bạn sẽ thấy C ↔ Am gần như không mất thời gian. Đó là mốc để so với hai cặp khó hơn ở dưới.

3. Khi không có ngón neo: trượt cả khối

Phải nói thẳng một điều mà nhiều bài hướng dẫn nói tránh: C và G không có ngón neo nào. Dù bạn bấm G theo thế nào, cũng không có ngón nào giữ nguyên được cả dây lẫn ngăn lẫn số ngón.

Nhưng có một cách bù lại, và nó đổi hẳn cảm giác của cặp này. Thay vì bấm G theo thế sách giáo khoa (ngón 2 – 1 – 3), hãy bấm G bằng ngón 3 – 2 – 4:

• Ngón 3 — dây 6, ngăn 3
• Ngón 2 — dây 5, ngăn 2
• Ngón 4 — dây 1, ngăn 3

Khi chuyển sang C, hai ngón chỉ việc trượt xuống một dây và giữ nguyên ngăn: ngón 3 từ dây 6 sang dây 5 vẫn ở ngăn 3, ngón 2 từ dây 5 sang dây 4 vẫn ở ngăn 2. Chỉ ngón 1 là đặt mới, xuống dây 2 ngăn 1.

Đây không phải ngón neo — hai ngón đó vẫn phải di chuyển. Cái lợi là chúng giữ nguyên ngăn, nên tay bạn không phải ước lượng lại khoảng cách dọc cần đàn, thứ tốn thời gian nhất.

Đổi thế bấm G quen thuộc là việc khó chịu trong vài ngày đầu. Nếu bạn đang chơi được G theo thế cũ và không thấy vướng, cứ giữ nguyên; cách này dành cho người đang tắc ở cặp C – G.

4. Khi không có gì để bám: G và D

G và D không chung ngón nào, và cũng không trượt được như cặp trên. Với những cặp như vậy, chỉ còn hai kỹ thuật:

• Nhấc và đặt cả bàn tay như một khối. Giữ nguyên hình các ngón trong không khí, đưa cả bàn tay tới vị trí mới rồi mới hạ xuống cùng lúc. Đừng rút từng ngón một.
• Nhìn trước. Rời mắt khỏi hợp âm đang bấm trước khi tay rời, nhìn sang chỗ sắp đặt tay. Tay đi theo mắt, không phải ngược lại.

Hai kỹ thuật này dùng được cho mọi cặp hợp âm, kể cả cặp có ngón neo. Chúng chỉ trở thành bắt buộc khi không còn gì để bám.

5. Bài tập "đổi 1 phút" — cách tự đo tiến bộ

Tập mà không đo thì không biết mình có tiến không. Bài tập này cho một con số:

1. Chọn một cặp hợp âm, ví dụ C – Am.
2. Đặt đồng hồ 60 giây.
3. Đổi qua lại càng nhiều lần càng tốt. Mỗi lần phải gảy nghe rõ mới tính — bấm hình mà không ra tiếng thì không tính.
4. Ghi số lần vào sổ hoặc ghi chú điện thoại.

Mốc tham khảo — đây là mốc để tự so với chính mình, không phải chuẩn mực gì:

Đo lại mỗi hai ba ngày, đừng đo mỗi ngày — con số dao động theo độ mỏi tay nhiều hơn theo tiến bộ thật.

6. Chuyển theo nhịp với máy đếm nhịp

Đổi nhanh chưa đủ; phải đổi đúng lúc. Đây là lúc cần máy đếm nhịp.

1. Mở máy đếm nhịp rồi sửa ô BPM từ 100 xuống 60. Công cụ mở ra ở 100 BPM, bạn phải tự chỉnh xuống; nhập số vào ô BPM hoặc kéo về 60.
2. Mỗi hợp âm giữ một ô nhịp 4 phách, đổi đúng vào phách 1 của ô sau.
3. Chưa đổi kịp thì tập một ô đánh — một ô để trống cho tay chuyển. Ô trống là chỗ nghỉ hợp lệ, không phải lỗi; nó cho bạn trọn 4 phách để di chuyển.
4. Khi đã quen, rút dần ô trống: từ trọn một ô xuống hai phách, rồi một phách, cuối cùng chỉ mượn nửa sau phách 4 — chữ "và" cuối ô nhịp. Tiếng phách 4 vẫn phải vang đủ; bạn chỉ nhấc tay ở nửa sau của nó.
5. Tăng 5 BPM mỗi lần, và chỉ tăng khi ba vòng liên tiếp không hụt phách nào.

Đừng nhấc tay ngay đầu phách 4. Làm vậy là cắt mất tiếng của phách đó, hợp âm đứt sớm và người nghe thấy bài bị hụt — dù tay bạn kịp.

7. Ba cặp nên tập trước, theo thứ tự

1. C – Am. Hai ngón neo. Tập cặp này trước để hiểu cảm giác ngón đứng yên.
2. C – G. Không neo nhưng trượt được. Tập theo mục 3.
3. G – D. Không có gì bám. Tập theo mục 4.

Khi cả ba cặp đều trên 40 lần một phút, ghép thành vòng C – G – Am – F, vòng phổ biến nhất trong nhạc pop Việt. Chỗ gãy của hầu hết người mới ở vòng này là hợp âm F, vì đó là hợp âm chặn đầu tiên họ gặp; nếu F đang chặn bạn lại, hãy tạm thay F bằng Dm để vòng vẫn chạy được trong lúc luyện tay.

Hai hợp âm cuối chưa bấm được thì xem lại 15 hợp âm Guitar cơ bản. Còn nếu bạn chưa rõ việc luyện chuyển hợp âm nằm ở đâu trong cả quá trình học, lộ trình học Guitar cơ bản cho người mới xếp nó vào tuần thứ hai, ngay sau khi bấm được các hợp âm rời.

8. Năm lỗi hay gặp khi luyện chuyển hợp âm

1. Tăng tốc khi chưa đổi kịp ở tốc độ hiện tại. Tập nhanh mà sai thì chỉ làm quen tay với cái sai.
2. Nhấc cả năm ngón, kể cả ngón neo. Lỗi phổ biến nhất, và cũng dễ sửa nhất.
3. Tập không có nhịp. Không có mốc thì không biết mình đang chậm lại hay nhanh lên.
4. Chỉ tập một chiều. Tập C sang Am mà quên tập Am sang C — hai chiều khó khác nhau.
5. Bỏ quên tay phải. Tay trái kịp nhưng tay phải quên gảy, kết quả vẫn là đứt tiếng.

Câu hỏi thường gặp

Mất bao lâu để chuyển hợp âm mượt?

Nên đo bằng số lần đổi trong 60 giây thay vì đếm tuần. Người tập 10–15 phút mỗi ngày thường đi từ dưới 20 lên trên 40 với cặp đầu tiên trong vài tuần, nhưng cặp thứ hai và thứ ba nhanh hơn hẳn vì tay đã quen cách di chuyển. Nếu con số không nhúc nhích sau nhiều buổi, khả năng cao là bạn đang nhấc cả ngón neo chứ không phải tập chưa đủ.

Nên tập chuyển hợp âm ở bao nhiêu BPM?

Bắt đầu ở 60 BPM. Ở tốc độ này mỗi ô nhịp 4 phách kéo dài đúng 4 giây, đủ rộng để bạn kịp nhìn và đặt tay mà vẫn cảm nhận được nhịp. Tăng 5 BPM mỗi lần và chỉ tăng khi ba vòng liên tiếp không hụt.

Có nên nhìn tay khi chuyển hợp âm không?

Giai đoạn đầu thì có, và không cần ngại. Điều nên tập sớm là nhìn trước: rời mắt khỏi hợp âm đang bấm trước khi tay rời, nhìn sang vị trí sắp tới. Về lâu dài, mục tiêu là tay tự biết đường, vì khi vừa đàn vừa hát bạn sẽ không còn mắt để nhìn cần đàn.

Chuyển hợp âm bị đứt tiếng có phải do đàn không?

Phần lớn là do tay, nhưng không phải luôn luôn. Cách phân biệt nhanh: bấm giữ yên một hợp âm rồi gảy rời từng dây. Nếu đứng yên mà vẫn có dây tịt hoặc rè thì vấn đề không nằm ở việc chuyển — xem Bấm Guitar bị rè: 8 nguyên nhân và cách sửa. Nếu đứng yên thì sạch mà cứ chuyển là đứt, đó đúng là việc của bài này.

Vì sao chuyển sang hợp âm F khó hơn hẳn?

Vì F là hợp âm chặn: ngón trỏ phải đè nhiều dây cùng lúc, và nó nằm ở ngăn 1 nơi dây căng nhất. Các hợp âm mở chỉ cần đặt vài đầu ngón, còn F đòi cả lực lẫn góc ngón. Trong lúc chưa bấm được F, bạn vẫn luyện được vòng hợp âm bằng cách tạm thay F bằng Dm.