Vòng C G Am F: cách bấm và luyện đệm

Vòng C – G – Am – F là vòng người mới gặp nhiều nhất, và cũng là vòng nhiều người tập mãi không xong. Lý do gần như luôn là một chỗ duy nhất: hợp âm F. Ba hợp âm còn lại đều là thế mở học trong tuần đầu.

Bài này không dạy lại cách bấm F — việc đó có bài riêng. Bài này lo đúng một chuyện khác: đổi được sang F cho kịp phách khi vòng đang chạy. Hai việc nghe giống nhau nhưng tập khác hẳn nhau.

1. Vòng này gồm những gì

Bốn hợp âm chơi theo thứ tự C → G → Am → F, mỗi hợp âm giữ một ô nhịp, hết F thì quay lại C. Vòng này thường dùng trong giọng Đô trưởng, và bạn sẽ nghe thấy nó trong rất nhiều bài pop lẫn ballad.

Nếu bạn chưa rõ vòng hợp âm là gì và có những vòng nào, đọc trước bài vòng hợp âm Guitar: hiểu và bắt đầu luyện rồi quay lại đây.

2. Ba hợp âm dễ, một hợp âm khó

C (x32010), G (320003) và Am (x02210) đều là thế mở: có dây buông, không phải chặn, và người mới bấm được sau vài buổi.

F thì khác. Thế F đầy đủ (133211) là hợp âm chặn: ngón trỏ nằm ngang đè cả sáu dây thay cho lược đàn. Đó là thứ chặn đường, nên nếu tiếng F của bạn còn tịt hoặc rè thì hãy xử lý nó trước bằng hai bài này:

• Hợp âm F Guitar: thế bấm dễ và cách luyện — có thế F ba dây để chơi được ngay khi chưa chặn nổi.
• Hợp âm chặn Guitar: luyện từng bước — góc ngón trỏ và điểm tì ngón cái, hai thứ quyết định tiếng chặn.

Phần còn lại của bài này giả định bạn đã bấm được F ở một thế nào đó, kể cả thế rút gọn.

3. Thứ tự tập: đừng ghép cả vòng ngay

Ghép cả bốn hợp âm từ buổi đầu là cách chắc chắn nhất để nản. Tách ra ba chặng:

1. C ↔ G. Cặp dễ nhất trong vòng, tập cho tay quen việc đổi đúng phách.
2. Am ↔ F. Cặp khó nhất. Dành phần lớn thời gian ở đây.
3. Ghép cả vòng C → G → Am → F, chậm, rồi mới tăng tốc.

Ba chặng này chưa phủ hết vòng: hai chỗ chuyển F quay về C và G sang Am nằm lọt giữa các chặng nên hay bị bỏ qua — mà F về C lại là chỗ duy nhất trong vòng có một ngón đứng yên hẳn. Cả hai được tả theo vị trí trong bài vòng Am F C G.

Chặng hai chiếm nhiều thời gian nhất, và cũng là chặng có một mẹo thật sự hữu ích.

4. Chỗ vấp Am sang F — và điều ít người để ý

Nhiều người nhấc hẳn bàn tay khỏi cần đàn khi đổi từ Am sang F, rồi đặt lại từ đầu. Làm vậy thì luôn trễ, vì bạn phải dựng lại cả thế tay trong một phách.

Nhưng nhìn kỹ hai thế bấm thì có hai điểm không hề đổi chỗ:

• Dây 2, ngăn 1. Ở Am, ngón trỏ đang bấm đúng điểm này. Ở F, điểm này vẫn bị đè — chỉ khác là ngón trỏ duỗi ra thành thanh chặn. Ngón trỏ không đi đâu cả, nó chỉ nằm dài ra.
• Dây 3, ngăn 2. Điểm này cũng không đổi chỗ, nhưng đổi ngón giữ nó: ở Am là ngón áp út, ở F là ngón giữa.

Vậy việc cần tập không phải là "đặt lại cả bàn tay" mà là giữ nguyên trục tay, duỗi ngón trỏ, và nhường dây 3 cho ngón giữa. Tập riêng động tác đó hai mươi lần, chậm, không cần đàn ra tiếng hay — chỉ cần tay đi đúng đường.

Mẹo này khác hẳn cặp C ↔ Am mà bạn có thể đã quen, nơi có một ngón đứng yên hoàn toàn làm điểm neo. Ở đây không ngón nào đứng yên, nhưng có vị trí đứng yên — và đó đã là đủ để tay không bị lạc.

5. Bài tập theo nhịp

Khi đổi được bốn hợp âm mà không phải nghĩ, mới thêm nhịp vào:

1. Đặt máy đếm nhịp ở 60 BPM, nhịp bốn phách.
2. Mỗi hợp âm giữ đúng một ô nhịp, đổi vào phách 1 của ô sau. Đánh buông bốn nhịp đều, chưa cần tiết tấu.
3. Chưa kịp đổi thì tập một ô đánh — một ô để trống: ô trống dành riêng cho việc chuyển tay. Khi quen rồi thì rút ô trống đi.
4. Chơi sạch ba lần liên tiếp thì tăng 5 BPM. Vấp thì lùi lại 10 BPM.

Mốc để biết đã xong chặng này: chạy trọn vòng ở 80 BPM mà không có khoảng lặng nào ở chỗ đổi sang F.

6. Ba lỗi hay gặp khi chạy vòng này

Ba lỗi dưới đây không nằm ở hợp âm F, nên dễ bị bỏ qua — mà chúng làm cả vòng nghe lệch.

Đánh trúng dây 6 ở hợp âm C và Am

Cả hai hợp âm này đều không dùng dây 6. Quạt trúng nó thì hợp âm có thêm một nốt trầm lạ, nghe đục và lẫn. Cách sửa: tập quạt từ dây 5 xuống, hoặc dùng đầu ngón bấm dây 5 chạm nhẹ dây 6 để tắt tiếng nó.

Dây 1 bị tịt ở hợp âm G

Ở G, ngón út phải bấm dây 1 ngăn 3 trong khi cả bàn tay đang vươn rộng. Ngón út là ngón yếu nhất nên hay bấm hụt hoặc chạm nghiêng. Gảy riêng dây 1 để kiểm trước khi đánh cả hợp âm.

Đổi hợp âm sớm nửa phách

Lỗi này rất khó tự nghe. Người tập hay đổi hợp âm vào phách 4 rưỡi của ô trước thay vì phách 1 của ô sau, vì tay nôn nóng chuẩn bị. Chạy cùng máy đếm nhịp và nghe kỹ tiếng gõ ở phách 1 là cách phát hiện nhanh nhất.

7. Nghe cả vòng chạy

Tập xong thì nên nghe lại vòng ở tốc độ thật để biết mình còn lệch chỗ nào. Chord player của site mở ra sẵn đúng vòng C – G – Am – F — bạn không phải tự xếp hợp âm nào, bấm chạy là nghe được ngay. Đặt tốc độ bằng đúng con số bạn đang tập rồi đàn theo.

Nghe máy chạy cũng là cách nhanh nhất để phát hiện mình đang đổi hợp âm sớm hay muộn nửa phách — thứ rất khó tự nhận ra khi chỉ đàn một mình.

Câu hỏi thường gặp

Chưa chặn được F thì chơi vòng này được không?

Được, bằng thế F rút gọn ba dây. Tiếng sẽ mỏng hơn thế chặn đủ nhưng vẫn đúng hợp âm và đủ để tập cả vòng. Khi tay khoẻ hơn thì đổi dần sang thế chặn.

Vì sao đổi sang F lúc nào cũng trễ một nhịp?

Vì phần lớn thời gian bị mất vào việc dựng lại cả thế tay. Giữ nguyên vị trí ngón trỏ ở ngăn 1 và chỉ duỗi nó ra, thay vì nhấc tay lên rồi đặt lại, là chỗ tiết kiệm được nhiều nhất.

Có thể dùng capo để tránh hợp âm F không?

Có, nhưng capo đổi cao độ của cả bài, nên bạn đang chơi một vòng khác ở giọng khác chứ không phải vòng này. Nếu mục tiêu là hát cho vừa giọng thì capo hợp lý; nếu mục tiêu là tập F thì không nên tránh.

Mỗi ngày nên tập vòng này bao lâu?

Mười tới mười lăm phút, nhưng đều hằng ngày. Cặp Am ↔ F nên chiếm quá nửa thời gian đó. Tập dài một buổi rồi nghỉ ba ngày thì tay quên mất đường đi.

Tập xong vòng này thì học vòng nào tiếp?

Vòng G – D – Em – C. Bốn hợp âm khác hẳn, nhưng cách đi của vòng thì y hệt vòng bạn vừa tập, nên nó dễ vào hơn bạn tưởng. Vòng đó có bài hướng dẫn riêng.